Oyuncaklarla dolu bir yere girdiğinizde verdiğiniz ilk tepki `Bizim zamanımızda oyuncak mı vardı` türündeyse belli bir yaşın üstündesiniz demektir. Bu kadar çok çeşit oyuncağı bir yana bırakın, ev yapımı bez bebekler, telden arabalar, paçavralardan toplar bile kıymetliydi bir zamanlar. Şimdilerde hafif bir buruklukla bugünün çocuklarının eğlence araçlarına bakıyoruz ama işin sağlıkla ilgili boyutu yeni neslin o kadar da şanslı olmadığını düşündürtüyor.

Hemen her sektörde olduğu gibi oyuncak üretiminde de Çin dünyaya hükmeder konumda. Türkiye`de satılan oyuncakların yüzde 95`i hatta kimilerine göre daha da fazlası Çin`de yapılıyor. Aralarında kaliteli ve kontrol belgeli ürünler olduğu kadar çocuklarda geri dönüşü olmayan hasarlar bırakacak türden zararlı maddelerden yapılanları da var. Peki Türkiye`de yerli üretim yok mu? Aileler çocuklarına sağlıklı olup olmadığının daha üretim aşamasında denetlendiği yerli bir oyuncağı alma şansına sahip mi? Türkiye`deki oyuncakçıları araştırdık.

HEPSİ ZARARLI DEMEK YANLIŞ

İthalatçılar pazarın neredeyse tamamını elinde tutuyor ama sayıları az da olsa Türkiye`de üretim yapan firmalar da var. Hatta bunlardan biri oyuncaklarını Avrupa`ya ve ABD`ye ihraç ediyor. 1940`larda kurulan Pilsan, Türkiye`nin en büyük oyuncak üreticisi. Akülü arabalar, pedallı oyuncaklar, park-bahçe grupları, kamyonlar gibi 150`ye yakın ürünü bulunan Pilsan`ın İstanbul Hadımköy`deki fabrikasını gezdik. Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Raşit Akar `Türkiye`de üretilmeyen bir şey neredeyse yok ama oyuncak sektörü maalesef gelişemiyor` diyor. Gelişmiş ülkelerin birçoğunun oyuncakta çok iyi noktalara geldiğini anlatan Akar, Çin`den gelen oyuncaklar için şunları söylüyor: `Çin`de her kalitede ürün bulmak mümkün. Oradan gelen bütün ürünler kanser yapıyor ya da zararlı demek yanlış olur. Ama şunu rahatlıkla söyleyebiliriz, oradaki denetim yetersiz. Barbie bebeklerde bile kanserojen maddeler bulundu. Demek ki gözden kaçırıyorlar. Kilosu 1 dolar olan boya da var, 25 euro olan da. Özellikle oyuncaklarda da kullanılan kurşun çok zararlı bir madde. Çocuklarda zeka geriliği ve algılama güçlüğüne neden olabiliyor. Biz firma olarak SGS, TÜV gibi önemli birçok kalite belgesine sahibiz.`

ARTIK REKABET EDEBİLİYORUZ

Türkiye`nin en eski ve önemli oyuncak üreticilerinden biri de Fen Oyuncak. `Dede` markasıyla da üretim yapan firmanın kuruluşu 1940`lara kadar uzanıyor. Çay ve mutfak setleri, bebekler, bloklu ve eğitici oyuncaklar üreten Fen, yurtdışına da ihracat yapıyor. Fen Oyuncak Pazarlama Yönetmeni Tolga Kızılkaya, Türkiye`deki bazı oyuncak marketlerin yerli üreticilerle özellikle çalışmak istemediğini söylüyor. Kızılkaya, Türkiye`deki üreticilerin yıllardır hem yatırım yapıp hem de ithalatçılarla rekabet etmeye çalıştığını anlatıyor: `Oyuncak sektörü çok geniş, bizler üretici olarak onun sadece bir kısmını karşılayabiliyoruz. Önemli bir kısmı Türkiye`de üretilemiyor. Üretilemeyenler tabii ki ithal edilecek ama kendi üretimimiz mallarda artık Çin`le rekabet edebilir hale geldik.`

`İçimizdeki Çinliler de çok zarar veriyor`

Peki Türkiye`nin ve yakın coğrafyanın en büyük, Avrupa`nın da en hızlı büyüyen oyuncak üreticisi Pilsan`ın ürünleri iç pazarda nasıl karşılanıyor? Yönetim Kurulu Başkan Yardımcısı Raşit Akar, şöyle yanıt veriyor: `İç pazarda talep maalesef az. Bizim ürün genişliğimizi ve kalitemizi gören Çinliler `Sizin fabrikada 10 bin kişi çalışıyordur` diyorlar. Halbuki 450 kişiyiz. Türkiye`de 20 kişinin yaptığı imalatı Çin`de 500 kişi yapıyor. Biz bin tane üretirken onlar 100 bin üretiyor ayda. Ayrıca Pilsan ürünlerinin taklitlerini de yapıyorlar. Bir de içimizdeki Çinliler var. Ürünlerimizi birebir kopyalayan yerli imalatçılar da zarar veriyor.` Akar, küresel ekonomik krizin firmaları açısından olumlu bir etkisi olduğunu da söylüyor: `Avrupa`daki bazı oyuncak firmaları kapandı. Satış ve servis noktasında bir boşluk oldu. Mesela İngiltere`de 30 satış noktası olan bir firma kapandı ve en azından servis hizmetini devam ettirmek istiyor. Bütün Avrupa`yı araştırdıktan sonra bize ulaştı. Halen görüşmelerimiz devam ediyor. Avrupa kalite, dizayn, estetik nedeniyle Çin`i değil bizi tercih ediyor.`

Denetim olsa ürünlerin yüzde 85`i imha edilir

Türkiye`nin en önemli peluş oyuncak üreticilerinden biri Selay. Zaten toplam üretici sayısı da üçü geçmiyor. Firma sahibi Özdemir Aydın `Tabii ki oyuncak ithal edilecek ama kriterlere ve kalite standartlarına uymayanların denetimi yapılmak koşuluyla. Denetim yapılsa şu anda satılan ürünlerin yüzde 85`i imha edilir` diyor. Aydın, standartlara uygun üretim yapan yerli firmaların tercih edilmesinin sektörü canlandıracağını da söylüyor ve şöyle devam ediyor: `Ama maalesef işyerlerinde `Özellikle Türk malı satmıyorum` diyen kişilerle bile karşılaşıyoruz.`

CE işareti taşımayanı almayın

Sağlıksız malzemelerden üretilen oyuncaklara karşı Sağlık Bakanlığı`nın oyuncak alırken dikkat edilmesi gereken noktalarla ilgili bir uyarı listesi var. İşte göz önünde bulundurulması gereken kriterler:

Oyuncak, çocuğun yaşına uygun seçilmeli.

Güvenli olduğunu gösteren `CE` işareti taşımayan oyuncaklar kesinlikle alınmamalı.

Kullanma talimatları çok dikkatli okunmalı, kılavuz çocuğa detaylı bir şekilde anlatılmalı.

Oyuncak ambalajı, imalatçı bilgilerinin alınmasından sonra çöpe atılmalı.

Çocuğun, boğulma riskine karşı oyuncağın ambalajı ya da poşetiyle oynatılmamalı.

Sık sık kontrol edilmeli ve bozulmuş, kırılmış oyuncaklar atılmalı.

Özellikle birden fazla çocuğun kullandığı oyuncaklar sık aralıklarla temizlenmeli.

Çocuklara, oynadıktan sonra oyuncaklarını sebep olabilecek yaralanmalara karşı yerden kaldırmaları gerektiği öğretilmeli.

Yaş grupları farklı çocuklar oynarken onlara gözetmenlik yapılmalı.